14. Narcyza Żmichowska – prekursorka polskiego feminizmu…

Narcyza Żmichowska

Narcyza Żmichowska

Źródło: bialczynski.files.wordpress.com

  Narcyza Żmichowska (ps. Gabryella) urodziła się 4 marca 1819 w Warszawie w zubożałej rodzinie ziemiańskiej jako córka Wiktorii z Kiedrzyńskich i Jana Żmichowskiego. Matka zmarła parę dni po urodzeniu córki. Miała rodzeństwo m.in. brata Erazma. Poetka, pisarka, nauczycielka, feministka.

Młodość. Wielki talent. Guwernantka:

    Wcześnie osierocona przez matkę wychowywała się u krewnych na Podlasiu. Jako niezamężna kobieta z warstwy, aby sama utrzymać się miała praktycznie do wyboru: zostać guwernantką lub pisarką. W 1833 roku ukończyła Instytut Guwernantek w Warszawie, gdzie jej nauczycielką była Klementyna z Tańskich Hoffmanowa. W 1838 roku została nauczycielką i wychowawczynią dzieci w rodzinie Zamoyskich, z którymi wyjechała na krótko do Francji. W Paryżu uzupełniła swoje wykształcenie oraz spotkała swojego brata Erazma, emigranta po powstaniu listopadowym. Znajdując się pod wpływem demokratycznych poglądów barta została zwolniona przez Zamoyskich. Prze krotki czas mieszkała u brata we Francji.

Entuzjastki, czyli początek polskiego feminizmu:

   W 1839 powróciła do Warszawy, gdzie blisko związała się z gronem młodych pisarzy, z którego wyłoniła się późniejsza grupa tzw. Entuzjastek (m.in. Anna z Sokołowskich Skimborowiczowa, Kazimiera Ziemięcka z Jaczewskich, Bibianna Moraczewska czy Paulina Zbyszewska z którą miały łączyć Żmichowską także stosunki prywatne…) – były pierwszą wyraźnie wyodrębnioną grupą feministyczną w Polsce. Domagały się większej swobody obyczajowej dla Polek, poszanowania ich wkładu w walkę narodowowyzwoleńczą, równości, a zarazem szacunku dla kobiecej różnicy. Promowały nowoczesną edukację i ideę kobiecej niezależności ekonomicznej. Do grupy należeli także mężczyźni tzw. Entuzjaści: Edward Dembowski czy Hipolit Skimborowicz. Entuzjastki były odważnymi, wręcz wyzwolonymi kobietami jak na tamte czasy. W pismach Żmichowskiej dominuje pogląd, że emancypacja kobiet niemożliwa jest bez emancypacji całego narodu. Patriotyzm pozwala na osiągniecie wspólnego dobra i przezwyciężenie egoizmu.

Narcyza Żmichowska

Narcyza Żmichowska

Źródło: wikimedia.org

Działalność konspiracyjna:

   Dla Entuzjastek ważną rolę odgrywała zakonspirowana działalność polityczna (między innymi kontakty z Towarzystwem Demokratycznym Polskim). Związku z tym Żmichowską dotknęły represje carskie – w latach 1849-52 więziono ją w Lublinie pod zarzutem udziału w antypaństwowym spisku. Z upływem lat z romantyczki stała się pozytywistką. Nie była już zwolenniczką wybuchu powstania styczniowego (lata 1863-64), ale niosła pomoc uwięzionym i skazanym po jego upadku. W latach 1863-1874 mieszkała na wsi u rodziny.

Drugie dno:

   Narcyza pozostawiła po sobie bogatą korespondencję. Pisała głownie z kobietami m. in. z Wanda Żeleńską z Grabowskich, która była jej uczennicą (Żeleńska nazwała swojego trzeciego syna Edward Narcyz). Drugi z synów Wandy, Tadeusz Boy-Żeleński (słynny tłumacz, także o nim pojawi się wpis) wydał niepublikowane listy Żmichowskiej i badał jej twórczość. Badacze wskazują na tendencje lesbijskie autorki.

 Dzieła:

  • „Poganka” (1846 rok) -  najbardziej znane dzieło;  jest portretem Entuzjastek, ich programu;  cechująca się przenikliwością psychologiczną i umiejętnością wyrażania najistotniejszych problemów epoki w sposób obiektywny;  badacz Żmichowskiej, Mann stwierdził, że jest to zaszyfrowana autobiografia autorki
  • „Książka pamiątek”
  • „Dwoiste życie”
  • „Czy to powieść?”
  • „Ścieżki przez życie”
  • „Biała róża”
  • „Wolne chwile Gabryelli”
  • „Wykład nauk przeznaczonych do pomocy w domowym wychowaniu panien”
  • „Pewność”

Nawiązywała do romantyzmu, jednak po upływie czasu opowiadała się za ideologią pozytywistyczną.

Zmarła 25 grudnia w 1876 roku w Warszawie. Została pochowana na Cmentarzu Powązkowskim w Warszawie.

Zakończenie:  Narcyza Żmichowska walczyła o prawa kobiet i ich równość. My kobiety mamy co zawdzięczać takim jak Ona. Jest jedną z twórczyń polskiego feminizmu. Miała silny charakter i charyzmę, które starała się przekazać swoim uczennicom. Pokazywała innym kobietom co one maja robić, by kontynuować jej dzieło. Zawdzięczamy Narcyzie także liczne dzieła literackie, które po sobie pozostawiła. Szkoda, że jest kompletnie zapomniana….

Źródła: Internet (m.in.pisarki.wikia.com/wiki, www.feminoteka.pl), własna wiedza

Teksty piszę sama. Nie jestem polonistką i za jakiekolwiek błędy, przepraszam:)

Czy uważacie, że za mało mówi się o historii feminizmu?

autor: Mil@

——————————————————

Zapraszam do polubienia fanpage’u bloga:


https://www.facebook.com/ludzietworzaswiat.mila

——————————————————

13. Michał Sędziwój – nie tylko sławny alchemik…

Michał Sędziwój

Michał Sędziwój

Źródło:  wikipedia.pl

   Michał Sędziwój (Sędzimir; łac. Sendivogius Polonus), herbu Ostoja, urodził się prawdopodobnie 2 lutego 1566 roku w Łukowicy koło Nowego Sącza w ziemi krakowskiej, w rodzinie szlacheckiej jako syn Katarzyny z domu Pielesz-Rogowskiej i Jakuba Sędzimira. Alchemik, lekarz, chemik, naukowiec, filozof, dyplomata.

Wykształcenie:

   Studiował w Wiedniu, Altdorfie, Lipsku i Cambridge. Umożliwili mu to wojewoda Olbrycht Łaski i marszałek wielki koronny Mikołaj Wolski. To ten ostatni według badaczy miał zachęcić Sędziwoja do alchemii. Wolski słynną z zamiłowania do tej dziedziny nauki.

Kariera dyplomaty:

   W czasie swoich pobytów w Pradze pełnił on przede wszystkim rolę dyplomaty. Posłował od króla Zygmunta III Wazy do cesarza w sprawie mołdawskiej. Już od 1595 roku Michał Sędziwój występował w dokumentach jako sekretarz królewski Zygmunta III Wazy.  8 marca 1600 roku Michał Sędzimir otrzymał szlachectwo, ze zmianą nazwiska z Sędzimir na Sendivogius (Sędziwój).  Jednym z jego protektorów był Jerze Mniszech, wojewoda sandomierski, wspierający ideę dymitriad. Posłował, także z ramienia cesarskiego do Italii. Polak był doradcą trzech kolejnych cesarzy z dynastii Habsburgów – Rudolfa II, Macieja i Ferdynanda II.

Alchemik Sędziwój i król Zygmunt III -  Jan Matejko

Alchemik Sędziwój i król Zygmunt III – Jan Matejko

Źródło:  pinakoteka.zascianek.pl

Kariera alchemika:

   Sędziwój miał według legendy posiadać kamień filozoficzny (który zamienia metale nieszlachetne np. ołów w szlachetne np. złoto). Jednak są różne wersje, mówiące skąd ten kamień wziął. Praski dwór cesarza Rudolfa II Habsburga pełen był uczonych i szarlatanów. Ekscentryczny władca uwielbiał eksperymenty i alchemię. Sędziwój przebywając w Pradze, uznawanej wówczas za stolicę alchemii europejskiej, nawiązał liczne kontakty z działającymi tam alchemikami, m. in. z polskim, działającym w stolicy Czech, Piotrem Gorajskim. W czasie wizyty u Rudolfa II Habsburga w Pradze Sędziwój miał zademonstrować cesarzowi udaną próbę transmutacji nieszlachetnego metalu w złoto, za co zyskał sobie jego szczególne względy, a wyczyn ten został upamiętniony tablicą z napisem: „Faciat hoc quispiam alius, quo fecit Sendivogius Polonus” („Niechby inny tyle wniósł, co Sędziwój Polonus”). W latach 1593-1599 Michał Sędziwój pełnił służbę na dworze cesarza Rudolfa II Habsburga w Pradze, początkowo jako dworzanin, następnie doradca.

Czy przez alchemika Sędziwoja przeniesiono stolicę do Warszawy?

   Polski władca, Zygmunt III Waza, który interesował się alchemią, stworzył na Wawelu specjalne laboratorium mieszczące się w Wieży Kurza Stopka, w której Wolski i Sędziwój wywołali w 1595 roku pożar, przez co zamek ucierpiał. W wyniku tego zdarzenia król Polski miał przenieść stolicę do Warszawy. Pożar ten był prawdopodobnie jedną z przyczyn,ale nie głowną decyzji królewskiej o przeniesieniu rezydencji królewskiej do Warszawy. Trzeba jednak podkreślić, że Kraków pozostał oficjalnie stolicą Polski aż do rozbiorów.

Laboratorium alchemiczne

Laboratorium alchemiczne

Źródło:  wikipedia.pl

Inni też chcieli polskiego alchemika:

   W 1605 r. Sędziwój został uwięziony w Stuttgarcie na dworze księcia Fryderyka I Wirtemberskiego, który żądał wyjawienia tajemnicy alchemicznej transmutacji. Uwolnienie alchemika nastąpiło dopiero po interwencjach Zygmunta III i Rudolfa II.

Ostatnie lata:

   W Polsce kontynuował współpracę z marszałkiem Mikołajem Wolskim. Wspólnie założyli oni wiele kuźni oraz huty żelaza i mosiądzu. Na dworze cesarza Ferdynanda II Habsburga zasłynął jako budowniczy kopalń rud i hut metali. Otrzymał za to posiadłości w Czechach.

Towarzystwo Nieznanych Filozofów:

   Miała to być organizacja zrzeszająca filozofów. Michał Sędziwój napisał swego rodzaju konstytucję: Statuty Nieznanych Filozofów. Statuty opisują strukturę i sposób tworzenia tej organizacji. Stowarzyszenie powinno mieć charakter międzynarodowy. Chodziło o to, że wynalazki oddane w niepowołane ręce mogą zaszkodzić ludzkości i ktoś musi sprawować nad nimi kontrolę.

Pracownia alchemika

Pracownia alchemika

Źródło:  sendivogius.pl

Dzieła:

   W filozoficznych tekstach Sędziwoja odnajdujemy teorię centralnej nitry (saletry) zawierającej klucz do wyjaśnienia zagadek Wszechświata. Teoria ta utorowała drogę do bardziej szczegółowych badań w wieku XVIII. Stworzył teorię saletrowo-powietrzną, stanowiącą drogę do odkrycia tlenu. Inne z ważnych dokonań to eksperymenty z tzw. solą główną, tj. saletrą i tlenkami azotu, dzięki którym zaliczyć można go do prekursorów badań nad gazami.

Najbardziej znane w tamtym okresie dzieła Sędziwoja to:

  • „Traktat o kamieniu filozoficznym” (tytuł zmieniony przez autora na „Nowe światło chemii”) miał 50 wydań w pięciu językach;
  •  „Dialog Merkuriusza, Alchemika i Natury” – 26 wydań;
  •  „Harmonia” – 13 wydań;
  • „Traktat o soli” – 8 wydań;
  • „Traktat o siarce” – 18 wydań.

Michał Sędziwój zmarł między 20 maja a 12 sierpnia 1636 roku w Krawarzach na Śląsku Opawskim i prawdopodobnie został pochowany w kościele Świętego Ducha w Opawie.

Zakończenie:  Zdecydowanie zapomniana postać w Polsce! Posiada długą i ciekawą biografię, którą starałam się przedstawić krótko i ciekawie. Michał Sędziwój był jednym z najbardziej popularnych Polaków w ówczesnej Europie. Jest to postać o wielu talentach i wzniosłego umysłu. Był dzieckiem najlepszej epoki w historii Polski – renesansu. Życie Sędziwoja zawiera wiele legend (ale każda legenda zawiera choć ziarnko prawdy), jest pełne magii i mistycyzmu, jak na alchemika przystało. Trzeba, jednak podkreślić, że był naukowcem, którego dzieła posłużyły innym naukowcom (były bardzo bardzo popularne w Anglii) do kolejnych odkryć cywilizacyjnych.

 

Źródła: Internet (m.in. sendivogius.pl, lukowica.neostrada.pl), własna wiedza

Teksty piszę sama. Nie jestem polonistką i za jakiekolwiek błędy, przepraszam:)

Słyszeliście kiedyś o Michale Sędziwoju?

autor: Mil@

——————————————————

Zapraszam do polubienia fanpage’u bloga:


https://www.facebook.com/ludzietworzaswiat.mila

——————————————————

12. Oskar Kolberg – kompozytor stał się etnografem…

   

 Źródło:  www.nina.gov.pl/

   Oskar (wł. Henryk Oskar) Kolberg, herbu Kołobrzeg urodził się 22 lutego 1814 roku w Przysusze, w powiecie opoczyńskim, dziś leżącym w województwie mazowieckim. Jego matką była Karolina Fryderyka de Mercoeur, która pochodziła ze spolonizowanej szlacheckiej rodziny francuskich emigrantów. Ojciec Juliusz Kolberg, kartograf i geodeta pochodził z Prus. Z jego czwórki rodzeństwa wieku dorosłego dożyli dwaj bracia: starszy Wilhelm (inżynier i kartograf) oraz młodszy Antoni (malarz).

Dzieciństwo, znajomość z…

  Kilka lat po narodzinach syna Oskara, Juliusz Kolberg został powołany na stanowisko profesora Katedry geodezji, miernictwa i topografii założonego 19 listopada 1816 roku Uniwersytetu Warszawskiego. Przeprowadził się, więc wraz z rodziną w 1817 roku do Warszawy. Zamieszkali w oficynie Pałacu Kazimierzowskiego. Żyli w środowisku intelektualnym i artystycznym. Rodzina Kolbergów miała za sąsiadów: Kazimierza Brodzińskiego (poeta epoki sentymentalizmu, wykładał literaturę) oraz Mikołaja Szopena (guwernera i nauczyciela języka francuskiego). Syn Mikołaja, Fryderyk już wtedy był  cenionym pianistą. Zapewne miało to ogromny wpływ na młodego Oskara. Zwłaszcza jego starszy brat, Wilhelm przyjaźnił się z młodym wirtuozem. Duże znaczenie dla Oskara miała także jego ukochana mamka, a później piastunka Zuzka, która pochodziła z sandomierskiej wsi. Śpiewała mu ludowe kołysanki, które przyszły etnograf pamiętał przez całe życie. U chłopca dostrzeżono zamiłowanie i talent do muzyki, więc od 1824 roku pobierał dodatkowe lekcje w tym kierunku. Dzięki takim wybitnym nauczycielom jak m. in.: Józef Elsner (uczył m. in. Fryderyka Chopina) czy Ignacy Feliks Dobrzyński (kompozytor, dyrygent), w wieku 19 lat Oskar doskonale władał fortepianem.

 

 Źródło: www.polskieradio.pl

Okres późniejszy – zwrot ku atnografii

   Lata 1930-31 nie były szczęśliwe dla młodego Kolberga. Wybuchło i upadło powstanie listopadowe, w 1930 roku Fryderyk Chopin wyjeżdża, a w 1931 umiera Juliusz Kolberg. Lata 1934-36 spędził na naukach w Berlinie u jednych z najsłynniejszych wówczas nauczycieli Karla Friedricha Girschnera i Karla Friedricha Rungenhagena. Po powrocie do Warszawy pracował jako nauczyciel muzyki. Początkowo wiązał swoją przyszłość z karierą kompozytorską. Pod koniec lat 30. w czasie wypraw w gronie przyjaciół (m.in. Józefa Konopki, Ignacego Marcelego Komorowskiego, Cypriana Kamila Norwida, Wojciecha Gersona), notował pieśni i melodie ludowe we wsiach z okolic Warszawy. W latach 1842-45 został wydany w pięciu zeszytach pierwszy zbiór Kolberga – „Pieśni ludu polskiego”. W roku 1857 wydał „Pieśni ludu polskiego”, zawierające ponad 400 ballad i tyle samo melodii tanecznych. W 1865 roku zaczął zbierać informacje także z innych dziedzin życia ludu polskiego. W tym samym roku ukazała się pierwsza część jego dzieła Lud. Jego zwyczaje, sposób życia, mowa, podania, przysłowia, obrzędy, gusła, zabawy, pieśni, muzyka i tańce. Seria I. Sandomierskie.”  W latach 1845-61 utrzymywał się z pracy księgowego i mógł oddawać się swej pasji. Tak rozpoczęła się owocna przygoda Oskara Kolberga z etnografią. Sytuacja polityczna (upadek powstania styczniowego w 1864 roku) i pożremy ze zdobyciem dofinansowania w zaborze rosyjskim skłoniły Kolberga do opuszczenia Warszawy w 1871 roku. Zamieszkał pod Krakowem, w zaborze austriackim, gdzie ludność polska posiadała autonomię. W 1873 roku Kolberg został członkiem korespondentem Akademii Umiejętności, a następnie przewodniczącym Sekcji Etnologicznej Komisji Antropologicznej Akademii. Zmarł 3 czerwca 1890 roku, a pochowany został na Cmentarzu Rakowickim w Krakowie. Pozostawił po sobie dziedzictwo, które zajmuje wysokie miejsce w polskiej etnografii. Dzięki niemu, możemy poznać dawne życie i zwyczaje polskiego ludu, w którym przez kilkaset lat drzemała słowiańska jeszcze spuścizna, a której pozostałości ciągle są wśród nas.

Dziedzictwo

   Oskar Kolber działał w epoce romantyzmu, która czerpała właśnie kultury ludowej, folkloru. Nastąpił zwrot. Odeszło się od propagowanego przez oświecenie racjonalizmu, kultu wiedzy na rzecz uczuć, serca. Romantyzm to czas buntu przeciw istniejącym kanonom. Dzieło Oskara Kolberga „Lud. Jego zwyczaje, sposób życia, mowa, podania, przysłowia, obrzędy, gusła, zabawy, pieśni, muzyka i tańce” doczekało się kilkudziesięciu tomów (m. in. „Krakowskie”, „Przemyskie”, „Śląsk”, „Pomorze”, „Podole”, „Pokucie”, „Litwa”, „Przysłowia”). Nie wszystkie jednak zostały do dnia dzisiejszego wydane. Są skarbnicą wiedzy na temat polskiej kultury ludowej. Jego dzieła są ewenementem nie tylko na polska skale, ale także światową.

Źródło: www.dialektologia.uw.edu.pl

Rok 2014 – Rokiem Oskara Kolberga

   6 grudnia 2013 roku Sejm Rzeczypospolitej Polskiej przyjął uchwałę uznającą rok 2014 Rokiem Oskara Kolberga. Uzasadnienie decyzji: „Dorobek naukowo-badawczy Oskara Kolberga dokumentujący kulturę ludową XIX wieku jest imponujący ze względu na wszechstronny zakres jego zainteresowań kulturą ludu oraz geografię badań, obejmującą Polskę przedrozbiorową i obszary ludowych kultur Ukrainy, Białorusi, Litwy, Śląska, Słowian Południowych, Łużyczan, Czechów i Słowaków”.

Warto wspomnieć, że z przeprowadzonego przez CBOS w grudniu 2013 roku badania, w którym zapytano Polaków z czego znany jest Oskar Kolberg, tylko 8,2 proc. badanych znało odpowiedź. Mam nadzieje, że Rok Kolberga pomoże w rozpowszechnianiu jego osoby, bo zdecydowanie na to zasłużył.

Zakończenie:  Oskar Kolberg zasłużył się polskiej nauce. Nie miał on takiego szczęścia jak inny intelektualiści i artyści. Wiedzą o nim tylko nieliczni. Warto rozpowszechnić jego postać i sięgnąć do jego dzieł, pewnie o których niewielu słyszało, a warto.

 

Bibliografia:

  1. Kolberg Oskar, Przemyskie, red. Julian Krzyżanowski, Warszawa 1964

Netografia:

  1. Małgorzata Kosińska, Oskar Kolberg (Henryk Oskar Kolberg); dostępne przez:  http://culture.pl/pl/tworca/oskar-kolberg (31.07.2014)
  2. Rok Oskara Kolberga. Kronikarz pieśni, jakiego nie znał świat; dostępne przez:  http://www.polskieradio.pl/7/178/Artykul/1029982,Rok-Oskara-Kolberga-Kronikarz-piesni-jakiego-nie-znal-swiat (31.07.2014)
  3. Biografia; dostępne przez:  http://www.oskarkolberg.pl/page.php/1/show/16/ (31.07.2014)
  4. Inauguracja Roku Oskara Kolberga; dostępne przez:  http://www.mkidn.gov.pl/pages/posts/inauguracja-roku-oskara-kolberga-4480.php (31.07.2014)

Teksty piszę sama. Nie jestem polonistką i za jakiekolwiek błędy, przepraszam:)

Słyszeliście o Oskarze Kolbergu? Znacie innych polskich etnografów, etnologów i antropologów kulturowych?

autor: Mil@

——————————————————

Zapraszam do polubienia fanpage’u bloga:



https://www.facebook.com/ludzietworzaswiat.mila

——————————————————