14. Narcyza Żmichowska – prekursorka polskiego feminizmu…

Narcyza Żmichowska

Narcyza Żmichowska

Źródło: bialczynski.files.wordpress.com

  Narcyza Żmichowska (ps. Gabryella) urodziła się 4 marca 1819 w Warszawie w zubożałej rodzinie ziemiańskiej jako córka Wiktorii z Kiedrzyńskich i Jana Żmichowskiego. Matka zmarła parę dni po urodzeniu córki. Miała rodzeństwo m.in. brata Erazma. Poetka, pisarka, nauczycielka, feministka.

Młodość. Wielki talent. Guwernantka:

    Wcześnie osierocona przez matkę wychowywała się u krewnych na Podlasiu. Jako niezamężna kobieta z warstwy, aby sama utrzymać się miała praktycznie do wyboru: zostać guwernantką lub pisarką. W 1833 roku ukończyła Instytut Guwernantek w Warszawie, gdzie jej nauczycielką była Klementyna z Tańskich Hoffmanowa. W 1838 roku została nauczycielką i wychowawczynią dzieci w rodzinie Zamoyskich, z którymi wyjechała na krótko do Francji. W Paryżu uzupełniła swoje wykształcenie oraz spotkała swojego brata Erazma, emigranta po powstaniu listopadowym. Znajdując się pod wpływem demokratycznych poglądów barta została zwolniona przez Zamoyskich. Prze krotki czas mieszkała u brata we Francji.

Entuzjastki, czyli początek polskiego feminizmu:

   W 1839 powróciła do Warszawy, gdzie blisko związała się z gronem młodych pisarzy, z którego wyłoniła się późniejsza grupa tzw. Entuzjastek (m.in. Anna z Sokołowskich Skimborowiczowa, Kazimiera Ziemięcka z Jaczewskich, Bibianna Moraczewska czy Paulina Zbyszewska z którą miały łączyć Żmichowską także stosunki prywatne…) – były pierwszą wyraźnie wyodrębnioną grupą feministyczną w Polsce. Domagały się większej swobody obyczajowej dla Polek, poszanowania ich wkładu w walkę narodowowyzwoleńczą, równości, a zarazem szacunku dla kobiecej różnicy. Promowały nowoczesną edukację i ideę kobiecej niezależności ekonomicznej. Do grupy należeli także mężczyźni tzw. Entuzjaści: Edward Dembowski czy Hipolit Skimborowicz. Entuzjastki były odważnymi, wręcz wyzwolonymi kobietami jak na tamte czasy. W pismach Żmichowskiej dominuje pogląd, że emancypacja kobiet niemożliwa jest bez emancypacji całego narodu. Patriotyzm pozwala na osiągniecie wspólnego dobra i przezwyciężenie egoizmu.

Narcyza Żmichowska

Narcyza Żmichowska

Źródło: wikimedia.org

Działalność konspiracyjna:

   Dla Entuzjastek ważną rolę odgrywała zakonspirowana działalność polityczna (między innymi kontakty z Towarzystwem Demokratycznym Polskim). Związku z tym Żmichowską dotknęły represje carskie – w latach 1849-52 więziono ją w Lublinie pod zarzutem udziału w antypaństwowym spisku. Z upływem lat z romantyczki stała się pozytywistką. Nie była już zwolenniczką wybuchu powstania styczniowego (lata 1863-64), ale niosła pomoc uwięzionym i skazanym po jego upadku. W latach 1863-1874 mieszkała na wsi u rodziny.

Drugie dno:

   Narcyza pozostawiła po sobie bogatą korespondencję. Pisała głownie z kobietami m. in. z Wanda Żeleńską z Grabowskich, która była jej uczennicą (Żeleńska nazwała swojego trzeciego syna Edward Narcyz). Drugi z synów Wandy, Tadeusz Boy-Żeleński (słynny tłumacz, także o nim pojawi się wpis) wydał niepublikowane listy Żmichowskiej i badał jej twórczość. Badacze wskazują na tendencje lesbijskie autorki.

 Dzieła:

  • „Poganka” (1846 rok) -  najbardziej znane dzieło;  jest portretem Entuzjastek, ich programu;  cechująca się przenikliwością psychologiczną i umiejętnością wyrażania najistotniejszych problemów epoki w sposób obiektywny;  badacz Żmichowskiej, Mann stwierdził, że jest to zaszyfrowana autobiografia autorki
  • „Książka pamiątek”
  • „Dwoiste życie”
  • „Czy to powieść?”
  • „Ścieżki przez życie”
  • „Biała róża”
  • „Wolne chwile Gabryelli”
  • „Wykład nauk przeznaczonych do pomocy w domowym wychowaniu panien”
  • „Pewność”

Nawiązywała do romantyzmu, jednak po upływie czasu opowiadała się za ideologią pozytywistyczną.

Zmarła 25 grudnia w 1876 roku w Warszawie. Została pochowana na Cmentarzu Powązkowskim w Warszawie.

Zakończenie:  Narcyza Żmichowska walczyła o prawa kobiet i ich równość. My kobiety mamy co zawdzięczać takim jak Ona. Jest jedną z twórczyń polskiego feminizmu. Miała silny charakter i charyzmę, które starała się przekazać swoim uczennicom. Pokazywała innym kobietom co one maja robić, by kontynuować jej dzieło. Zawdzięczamy Narcyzie także liczne dzieła literackie, które po sobie pozostawiła. Szkoda, że jest kompletnie zapomniana….

Źródła: Internet (m.in.pisarki.wikia.com/wiki, www.feminoteka.pl), własna wiedza

Teksty piszę sama. Nie jestem polonistką i za jakiekolwiek błędy, przepraszam:)

Czy uważacie, że za mało mówi się o historii feminizmu?

autor: Mil@

——————————————————

Zapraszam do polubienia fanpage’u bloga:


https://www.facebook.com/ludzietworzaswiat.mila

——————————————————

11. Kazimiera Iłłakowiczówna – skromna poetka i sekretarz Józefa Piłsudskiego…

Kazimiera Iłłakowiczówna

Kazimiera Iłłakowiczówna

Źródło:  culture.pl

    Kazimiera Iłłakowiczówna urodziła się 6 sierpnia 1892 (lub 6 sierpnia 1888 roku) w Wilnie jako nieślubna córka guwernantki Barbary Iłłakowiczówny i adwokata Klemensa Zana, który był synem Tomasza Zana, przyjaciela Adama Mickiewicza. Powszechnie nazywana „Iłła”.  Poetka, poliglotka, tłumaczka.

Dzieciństwo i wykształcenie:

   Rodzice poetki wcześnie zmarli (ojciec został zamordowany, a matka zmarła na suchoty). Pod opiekę wziął ją brat matki, Jakub Iłłakowicz. Miała starszą siostrę Barbarę, która trafiła do rodziny Wołków. Kazimiera była zaniedbywana przez wujostwo, więc przygarnęła ją bezdzietna hrabina Zofia Buynowa z książąt Plater-Zyberków. Z jej pomocą Iłłakowiczówna zdobyła solidne wykształcenie i rozległe kontakty. Przebywała na pensji u Cecylii Plater w Warszawie. Maturę zdała w Petersburgu. Na studia wyjechała do kolegium dla cudzoziemek w Oksfordzie, gdzie uczyła się rok. W 1910 roku zaczęła naukę na Uniwersytecie Jagiellońskim, gdzie studiowała polonistykę i anglistykę. W 1914 roku uzyskała absolutorium. Dwa lata w czasie I-wszej wojny światowej Iłła spędziła na froncie rosyjskim jako siostra miłosierdzia. Za swoją ofiarną pracę, pomoc rannym i chorym otrzymała Order Jerzego i Anny.

Kazimiera Iłłakowiczówna

Kazimiera Iłłakowiczówna

Źródło:  bialczynski.wordpress.com

 Okres dwudziestolecia międzywojennego. Józef Piłsudski:

W 1918 roku powróciła do Polski, gdzie pracowała jako urzędniczka w Ministerstwie Spraw Zagranicznych. W 1926 roku podjęła pracę w Ministerstwie Spraw Wojskowych jako osobisty sekretarz samego marszałka Józefa Piłsudskiego. Miał on pełne zaufanie do Kazimiery i upoważnił ją do podpisywania wielu pism w jego imieniu. Po śmierci marszałka w 1935 roku powróciła do Ministerstwa Spraw Zagranicznych. Jej fascynacja Piłsudskim jest widoczna w wierszach mu poświęconych (tom wierszy „Ścieżka obok drogi”). W latach 1936–1938 odwiedziła wiele miejsc w Europie z wykładem o marszałku Piłsudskim. We wrześniu 1939 roku Iłłakowiczówna wraz z całym personelem Ministerstwa Spraw Zagranicznych ewakuowała się do Rumunii, gdzie spędziła całą wojnę. Pracowała jako guwernantka. Nauczyła się tam języka rumuńskiego i węgierskiego.

Charakterystyka twórczości:

W okresie międzywojennym związała się z kręgiem skamandrytów (jednak nigdy oficjalnie do niego nie należała, lubiła niezależność). Swoje wiersze publikowała między innymi w największym wówczas polskim piśmie literackim „Wiadomościach Literackich”. Uważana jest za mistrzynię wiersza tonicznego (chodzi o liczbę zestrojów akcentowych w każdym wersie). W utworach widać silną wrażliwość na biedę, krzywdę prostych ludzi. Często pojawia się w nich również groteska i ironia, czy tematyka kobieca, miłosna. Wspomnienia z dzieciństwa, także stały się tematem utworów. Tworzyła także utwory dla dzieci (m. in. „Rymy dziecięce) . Jej twórczość przypada na trzy epoki literackie: debiut w Młodej Polsce, szczyt kariery w dwudziestoleciu międzywojennym oraz ostatni tom wydany w latach 60-tych.

Niektóre utwory Iłłakowiczówny:

Zasłużyła się jako tłumaczka z języka angielskiego, niemieckiego, rosyjskiego, rumuńskiego i węgierskiego. Przetłumaczyła m.in.

  • „Annę Kareninę” Lwa Tołstoja (którą przeczytałam w jej przekładzie)
  • „Don Karlos, infant hiszpański” Fryderyka Schillera
  • „Obietnica” Friedricha Dürrenmatta
  •  poezję Węgra Andre Ady’ego i Amerykanki Emily Dickinson
Kazimiera Iłłakowiczówna

Kazimiera Iłłakowiczówna w 1919 roku

Źródło:  bialczynski.wordpress.com

Czasy powojenne:

   W czasie wojny jej paszport stracił ważność i do kraju wróciła dopiero w 1947 roku dzięki pomocy m.in. Juliana Tuwima. Chciała osiąść w Warszawie i powrócić do pracy w MSZ, jednak władze odmówiły jej pobytu w stolicy (nie bez znaczenia była jej przeszłość jako sekretarza Piłsudskiego). Kazimiera zatrzymała się w Poznaniu. Miał to być pobyt tymczasowy, który jednak zamienił się wkrótce na stały. Do końca życia mieszkała  w mieszkaniu nr 8 przy ul. Gajowej. Tu przyjmowała m. in. Jarosława Iwaszkiewicza czy Marię Dąbrowską. Żyła skromnie jako nauczycielka języków obcych.

   W ostatnich latach życia, po nieudanej operacji jaskry, była ociemniała. Zmarła w roku 1983 w Poznaniu. Pochowana została na Cmentarzu Powązkowskim w Warszawie.

Zakończenie:  Ze względu na pracę jako urzędniczka w MSZ II RP i sekretarz Józefa Piłsudskiego była odizolowana przez władzę komunistyczną od życia publicznego, nie mogła zamieszkać w Warszawie. Jest to kolejna osoba, którą komuna chciała wymazać z kart polskiej historii. W wyniku tych działań jej wiersze nie są tak dobrze znane jak i fakty z jej życiorysu. Była zdolną i skromną osobą i taką powinniśmy Ją zapamiętać.

Źródła: Internet (bialczynski.wordpress.com, www.culture.pl), własna wiedza

Teksty piszę sama. Nie jestem polonistką i za jakiekolwiek błędy, przepraszam:)

autor: Mil@

9. Maria I Stuart – królowa Szkotów…

Maria I Stuart

Maria I Stuart

Źródło:  www.kaiserin.de/maria-stuart.php

   Maria I Stuart (Mary I Stuart) urodziła się  8 grudnia 1542 roku w Linlithgow w Szkocji jako trzecie, a zarazem ostatnie dziecko króla Szkocji Jakuba V Stewarta (James V Stewart) oraz księżniczki Marii de Guise (Mary of Guise). Monarchini używała nazwiska Stuart, które jest francuską wersją angielskiego Stewart. Królowa Szkocji (1542-67 r.) oraz Francji (1559 -60 r.).

Maria, królowa Szkocji i Francji:

Jakub V umiera 6 dni po narodzinach córki. Było to jego jedyne żyjące dziecko z prawami do korony. Maria została koronowana, a władzę sprawowali regenci. Następnie wyjechała do Francji, gdzie w 1558 roku poślubiła delfina, przyszłego  Franciszka II Walezjusza. W 1559, po śmierci Henryka II została królową Francji. Młoda władczyni była otoczona intrygami i rywalizacją stronnictw.  Bardzo szybko, bo już w następnym roku 18-letnia Maria została wdową. Po śmierci męża regencję we Francji w imieniu Karola IX (młodszego brata Franciszka) objęła królowa-wdowa, Katarzyna Medycejska. Maria wróciła do ojczyzny. Nadszedł dla królowej trudny okres. Szkocja to było państwo rozbite wewnętrznie, inne od Francji w której się wychowała.

Maria I Stuart z synem Jakubem

Maria I Stuart z synem Jakubem

Źródło:  wikimedia

Kolejne małżeństwa i upadek:

W 1565 roku odbył się ślub królowej Szkotów z Henrykiem Stuart’em, lordem Darnley’em. Był to kuzyn monarchini i katolik. Z tego związku w 1566 roku narodziło się jedyne dziecko Marii, Jakub I (James I) – przyszły król Szkocji i Anglii. Niestety małżeństwo po krótkim czasie się rozpadło. Lord Darnley kazał się nazywać królem (a nie królem-małżonkiem, jak go powszechnie nazywano) i domagał większych praw. Oskarżał żonę o zdradę z Davidem Rizzio. Włoch został zasztyletowany na oczach królowej! W lutym 1567 roku zamordowany został drugi mąż monarchini. Nie wiadomo, kto tak naprawdę go zabił i czy Maria I maczała w tym palce. Możliwy jest udział groźnego i nieobliczalnego hrabiego Bothwell’a, z którym królowa miała romans. Zaczęło się od gwałtu Bothwell’a na Marii, a ta zaś się w nim zakochała bez pamięci. Wkrótce po śmierci męża monarchini poślubiła swojego oprawcę, Jamesa Hepburn’a, 4 hrabiego Bothwell. Małżeństwo to doprowadziło do buntu lordów przeciwko Marii i Bothwell’owi. Została uwięziona. Zmuszono ją do abdykacji na rzecz rocznego syna, Jakuba, którego regentem został nieślubny brat Marii, żądny władzy, hrabia Murray. Po kolejnej klęsce Maria zdecydowała się na ucieczkę do Anglii, do swojej dalszej kuzynki Elżbiety I Tudor. Królowa Anglii tylko czekała na taki moment. Elżbieta obawiała się Marii, gdyż miała prawa do angielskiego tronu. Szkotka była w dodatku katoliczką, kiedy w Anglii Elżbieta starała się utrwalić anglikanizm. Wielokrotnie katolicka opozycja wysuwała kandydaturę Marii do tronu Anglii, ale bezskutecznie. Królowa-dziewica wspierała nawet szkocką opozycję przeciwko kuzynce! Po czasie Maria została przeniesiona i była przetrzymywana w strasznych warunkach. Zamek, w którym się znalazła był okropnym miejscem pełnym wilgoci, a meble pokryte były pleśnią. Szkotka bardzo podupadła na zdrowiu.

Koniec. Spisek Babingtona:

‘Spisek Babingtona’ przeciwko Elżbiecie I był oficjalną przyczyną wydania wyroku śmierci na Marię – planowała ponoć odebrać swej kuzynce tron. Czy faktycznie tak było? Spisek wykorzystał Sir Francis Walsingham, zaufany doradca Elżbiety I. Maria została uznana winną próby zamachu stanu i skazana na śmierć. Wiele dowodów było sfałszowanych. Wyrok przyjęła godnie i była gotowa na śmierć po 19 latach wyniszczającej ją fizycznie i psychicznie angielskiej niewoli. Jej syn, Jakub wychowany został na przeciwnika matki, którą obwiniano o śmierć jego ojca.

Maria I Stuart, królowa Szkotów

Maria I Stuart, królowa Szkotów

Źródło:  wikimedia

Egzekucja Marii I, królowej Szkotów:

8 lutego 1587 roku odbyła się egzekucja Marii I Stuart. Monarchini przebaczyła swoim katom. Jej ostatnie słowa brzmiały: „In manus Tuas, Domine, commendo spiritum meum” („W ręce Twoje , Panie, powierzam ducha mojego”). Kat odciął głowę dopiero za trzecim podejściem. Próbując pokazać tłumowi odciętą głowę oprawca złapał ją za włosy, ale była to peruka i włosy zostały w jego rękach, a sama głowa potoczyła się po deskach. Spod halki Marii wyskoczył mały pies, który nie chciał opuścić swojej pani. Elżbieta I udała zaskoczoną, a winą za śmierć swej kuzynki obarczyła swoich doradców. Davisona wtrąciła nawet do Tower.  Bulla papieża św. Piusa V, a później potwierdzona przez Sykstusa V uznawała Elżbietę za uzurpatorkę i nakładała na nią ekskomunikę, a Marię uznając za prawowita królową. Ostatecznie królową Szkotów pochowano w Opactwie Westminsterskim. Władca Szkocji i jedyny syn Marii, Jakub I Stuart w 1603 roku został następcą Elżbiety I na tronie Anglii.

Dziedzictwo:

Postać królowej Szkotów stała się inspiracją dla wielu artystów i twórców. Przedstawię część z nich. Maria Bogucka przedstawiła szczegółową biografię królowej w książce pt. „Maria Stuart”, zaś Juliusz Słowacki stworzył dramat historyczny pod tym samym tytułem. Vivian Pickles zagrała Stuart w miniserialu „Królowa Elżbieta” z 1971. Tego samego roku Vanessa Redgrave zagrała tytułową rolę w filmie „Mary, Queen of Scots”.  Postać królowej Szkocji pojawia się także w 2007 roku w filmie „Elisabeth: Złoty Wiek” z Samanthą Morton, a reżyserem jest Shekhar Kapur. Zaś w 2005 roku Barbara Flynn zagrała monarchinię w miniserialu „Elizabeth I” w reżyserii Toma Hoppera. Charlotte Winner wystąpiła jako Maria I w miniserialu „The Virgin Queen” również w 2005 roku w reżyserii Coky Giedroyc. W planach jest także film w reżyserii Susanne Bier – „Mary Queen of Scots” z Saoirse Ronan w roli głównej. W większości są to filmy o Elżbiecie Tudor….

Sceny filmowe z egzekucji europejskich koronowanych głów: Anny Boleyn, Katarzyny Howard, Jane Grey, Marii Stuart, Karola I Stuarta, Ludwika XVI, Marii Antoniny i Mikołaja II Romanowa.

 Zakończenie:  Dla Szkotów jest to bardzo ważna postać. Maria została zabita z inicjatywy angielskiego władcy, choć była Szkotką. Miała tragiczne życie. Nie mogła polegać nawet na rodzinie – jej własna kuzynka, czy przyrodni brat chcieli się jej pozbyć. To Elżbieta I Wielka wyszła zwycięsko z rywalizacji. Stworzył się mit męczennicy, którą zabito w protestanckiej niewoli.

Źródła: Internet (m.in. www.anne-boleyn.com), własna wiedza

Teksty piszę sama. Nie jestem polonistką i za jakiekolwiek błędy, przepraszam:)

Co Wy zrobilibyście na miejscu Elżbiety I?

autor: Mil@