13. Michał Sędziwój – nie tylko sławny alchemik…

Michał Sędziwój

Michał Sędziwój

Źródło:  wikipedia.pl

   Michał Sędziwój (Sędzimir; łac. Sendivogius Polonus), herbu Ostoja, urodził się prawdopodobnie 2 lutego 1566 roku w Łukowicy koło Nowego Sącza w ziemi krakowskiej, w rodzinie szlacheckiej jako syn Katarzyny z domu Pielesz-Rogowskiej i Jakuba Sędzimira. Alchemik, lekarz, chemik, naukowiec, filozof, dyplomata.

Wykształcenie:

   Studiował w Wiedniu, Altdorfie, Lipsku i Cambridge. Umożliwili mu to wojewoda Olbrycht Łaski i marszałek wielki koronny Mikołaj Wolski. To ten ostatni według badaczy miał zachęcić Sędziwoja do alchemii. Wolski słynną z zamiłowania do tej dziedziny nauki.

Kariera dyplomaty:

   W czasie swoich pobytów w Pradze pełnił on przede wszystkim rolę dyplomaty. Posłował od króla Zygmunta III Wazy do cesarza w sprawie mołdawskiej. Już od 1595 roku Michał Sędziwój występował w dokumentach jako sekretarz królewski Zygmunta III Wazy.  8 marca 1600 roku Michał Sędzimir otrzymał szlachectwo, ze zmianą nazwiska z Sędzimir na Sendivogius (Sędziwój).  Jednym z jego protektorów był Jerze Mniszech, wojewoda sandomierski, wspierający ideę dymitriad. Posłował, także z ramienia cesarskiego do Italii. Polak był doradcą trzech kolejnych cesarzy z dynastii Habsburgów – Rudolfa II, Macieja i Ferdynanda II.

Alchemik Sędziwój i król Zygmunt III -  Jan Matejko

Alchemik Sędziwój i król Zygmunt III – Jan Matejko

Źródło:  pinakoteka.zascianek.pl

Kariera alchemika:

   Sędziwój miał według legendy posiadać kamień filozoficzny (który zamienia metale nieszlachetne np. ołów w szlachetne np. złoto). Jednak są różne wersje, mówiące skąd ten kamień wziął. Praski dwór cesarza Rudolfa II Habsburga pełen był uczonych i szarlatanów. Ekscentryczny władca uwielbiał eksperymenty i alchemię. Sędziwój przebywając w Pradze, uznawanej wówczas za stolicę alchemii europejskiej, nawiązał liczne kontakty z działającymi tam alchemikami, m. in. z polskim, działającym w stolicy Czech, Piotrem Gorajskim. W czasie wizyty u Rudolfa II Habsburga w Pradze Sędziwój miał zademonstrować cesarzowi udaną próbę transmutacji nieszlachetnego metalu w złoto, za co zyskał sobie jego szczególne względy, a wyczyn ten został upamiętniony tablicą z napisem: „Faciat hoc quispiam alius, quo fecit Sendivogius Polonus” („Niechby inny tyle wniósł, co Sędziwój Polonus”). W latach 1593-1599 Michał Sędziwój pełnił służbę na dworze cesarza Rudolfa II Habsburga w Pradze, początkowo jako dworzanin, następnie doradca.

Czy przez alchemika Sędziwoja przeniesiono stolicę do Warszawy?

   Polski władca, Zygmunt III Waza, który interesował się alchemią, stworzył na Wawelu specjalne laboratorium mieszczące się w Wieży Kurza Stopka, w której Wolski i Sędziwój wywołali w 1595 roku pożar, przez co zamek ucierpiał. W wyniku tego zdarzenia król Polski miał przenieść stolicę do Warszawy. Pożar ten był prawdopodobnie jedną z przyczyn,ale nie głowną decyzji królewskiej o przeniesieniu rezydencji królewskiej do Warszawy. Trzeba jednak podkreślić, że Kraków pozostał oficjalnie stolicą Polski aż do rozbiorów.

Laboratorium alchemiczne

Laboratorium alchemiczne

Źródło:  wikipedia.pl

Inni też chcieli polskiego alchemika:

   W 1605 r. Sędziwój został uwięziony w Stuttgarcie na dworze księcia Fryderyka I Wirtemberskiego, który żądał wyjawienia tajemnicy alchemicznej transmutacji. Uwolnienie alchemika nastąpiło dopiero po interwencjach Zygmunta III i Rudolfa II.

Ostatnie lata:

   W Polsce kontynuował współpracę z marszałkiem Mikołajem Wolskim. Wspólnie założyli oni wiele kuźni oraz huty żelaza i mosiądzu. Na dworze cesarza Ferdynanda II Habsburga zasłynął jako budowniczy kopalń rud i hut metali. Otrzymał za to posiadłości w Czechach.

Towarzystwo Nieznanych Filozofów:

   Miała to być organizacja zrzeszająca filozofów. Michał Sędziwój napisał swego rodzaju konstytucję: Statuty Nieznanych Filozofów. Statuty opisują strukturę i sposób tworzenia tej organizacji. Stowarzyszenie powinno mieć charakter międzynarodowy. Chodziło o to, że wynalazki oddane w niepowołane ręce mogą zaszkodzić ludzkości i ktoś musi sprawować nad nimi kontrolę.

Pracownia alchemika

Pracownia alchemika

Źródło:  sendivogius.pl

Dzieła:

   W filozoficznych tekstach Sędziwoja odnajdujemy teorię centralnej nitry (saletry) zawierającej klucz do wyjaśnienia zagadek Wszechświata. Teoria ta utorowała drogę do bardziej szczegółowych badań w wieku XVIII. Stworzył teorię saletrowo-powietrzną, stanowiącą drogę do odkrycia tlenu. Inne z ważnych dokonań to eksperymenty z tzw. solą główną, tj. saletrą i tlenkami azotu, dzięki którym zaliczyć można go do prekursorów badań nad gazami.

Najbardziej znane w tamtym okresie dzieła Sędziwoja to:

  • „Traktat o kamieniu filozoficznym” (tytuł zmieniony przez autora na „Nowe światło chemii”) miał 50 wydań w pięciu językach;
  •  „Dialog Merkuriusza, Alchemika i Natury” – 26 wydań;
  •  „Harmonia” – 13 wydań;
  • „Traktat o soli” – 8 wydań;
  • „Traktat o siarce” – 18 wydań.

Michał Sędziwój zmarł między 20 maja a 12 sierpnia 1636 roku w Krawarzach na Śląsku Opawskim i prawdopodobnie został pochowany w kościele Świętego Ducha w Opawie.

Zakończenie:  Zdecydowanie zapomniana postać w Polsce! Posiada długą i ciekawą biografię, którą starałam się przedstawić krótko i ciekawie. Michał Sędziwój był jednym z najbardziej popularnych Polaków w ówczesnej Europie. Jest to postać o wielu talentach i wzniosłego umysłu. Był dzieckiem najlepszej epoki w historii Polski – renesansu. Życie Sędziwoja zawiera wiele legend (ale każda legenda zawiera choć ziarnko prawdy), jest pełne magii i mistycyzmu, jak na alchemika przystało. Trzeba, jednak podkreślić, że był naukowcem, którego dzieła posłużyły innym naukowcom (były bardzo bardzo popularne w Anglii) do kolejnych odkryć cywilizacyjnych.

 

Źródła: Internet (m.in. sendivogius.pl, lukowica.neostrada.pl), własna wiedza

Teksty piszę sama. Nie jestem polonistką i za jakiekolwiek błędy, przepraszam:)

Słyszeliście kiedyś o Michale Sędziwoju?

autor: Mil@

——————————————————

Zapraszam do polubienia fanpage’u bloga:


https://www.facebook.com/ludzietworzaswiat.mila

——————————————————

9. Maria I Stuart – królowa Szkotów…

Maria I Stuart

Maria I Stuart

Źródło:  www.kaiserin.de/maria-stuart.php

   Maria I Stuart (Mary I Stuart) urodziła się  8 grudnia 1542 roku w Linlithgow w Szkocji jako trzecie, a zarazem ostatnie dziecko króla Szkocji Jakuba V Stewarta (James V Stewart) oraz księżniczki Marii de Guise (Mary of Guise). Monarchini używała nazwiska Stuart, które jest francuską wersją angielskiego Stewart. Królowa Szkocji (1542-67 r.) oraz Francji (1559 -60 r.).

Maria, królowa Szkocji i Francji:

Jakub V umiera 6 dni po narodzinach córki. Było to jego jedyne żyjące dziecko z prawami do korony. Maria została koronowana, a władzę sprawowali regenci. Następnie wyjechała do Francji, gdzie w 1558 roku poślubiła delfina, przyszłego  Franciszka II Walezjusza. W 1559, po śmierci Henryka II została królową Francji. Młoda władczyni była otoczona intrygami i rywalizacją stronnictw.  Bardzo szybko, bo już w następnym roku 18-letnia Maria została wdową. Po śmierci męża regencję we Francji w imieniu Karola IX (młodszego brata Franciszka) objęła królowa-wdowa, Katarzyna Medycejska. Maria wróciła do ojczyzny. Nadszedł dla królowej trudny okres. Szkocja to było państwo rozbite wewnętrznie, inne od Francji w której się wychowała.

Maria I Stuart z synem Jakubem

Maria I Stuart z synem Jakubem

Źródło:  wikimedia

Kolejne małżeństwa i upadek:

W 1565 roku odbył się ślub królowej Szkotów z Henrykiem Stuart’em, lordem Darnley’em. Był to kuzyn monarchini i katolik. Z tego związku w 1566 roku narodziło się jedyne dziecko Marii, Jakub I (James I) – przyszły król Szkocji i Anglii. Niestety małżeństwo po krótkim czasie się rozpadło. Lord Darnley kazał się nazywać królem (a nie królem-małżonkiem, jak go powszechnie nazywano) i domagał większych praw. Oskarżał żonę o zdradę z Davidem Rizzio. Włoch został zasztyletowany na oczach królowej! W lutym 1567 roku zamordowany został drugi mąż monarchini. Nie wiadomo, kto tak naprawdę go zabił i czy Maria I maczała w tym palce. Możliwy jest udział groźnego i nieobliczalnego hrabiego Bothwell’a, z którym królowa miała romans. Zaczęło się od gwałtu Bothwell’a na Marii, a ta zaś się w nim zakochała bez pamięci. Wkrótce po śmierci męża monarchini poślubiła swojego oprawcę, Jamesa Hepburn’a, 4 hrabiego Bothwell. Małżeństwo to doprowadziło do buntu lordów przeciwko Marii i Bothwell’owi. Została uwięziona. Zmuszono ją do abdykacji na rzecz rocznego syna, Jakuba, którego regentem został nieślubny brat Marii, żądny władzy, hrabia Murray. Po kolejnej klęsce Maria zdecydowała się na ucieczkę do Anglii, do swojej dalszej kuzynki Elżbiety I Tudor. Królowa Anglii tylko czekała na taki moment. Elżbieta obawiała się Marii, gdyż miała prawa do angielskiego tronu. Szkotka była w dodatku katoliczką, kiedy w Anglii Elżbieta starała się utrwalić anglikanizm. Wielokrotnie katolicka opozycja wysuwała kandydaturę Marii do tronu Anglii, ale bezskutecznie. Królowa-dziewica wspierała nawet szkocką opozycję przeciwko kuzynce! Po czasie Maria została przeniesiona i była przetrzymywana w strasznych warunkach. Zamek, w którym się znalazła był okropnym miejscem pełnym wilgoci, a meble pokryte były pleśnią. Szkotka bardzo podupadła na zdrowiu.

Koniec. Spisek Babingtona:

‘Spisek Babingtona’ przeciwko Elżbiecie I był oficjalną przyczyną wydania wyroku śmierci na Marię – planowała ponoć odebrać swej kuzynce tron. Czy faktycznie tak było? Spisek wykorzystał Sir Francis Walsingham, zaufany doradca Elżbiety I. Maria została uznana winną próby zamachu stanu i skazana na śmierć. Wiele dowodów było sfałszowanych. Wyrok przyjęła godnie i była gotowa na śmierć po 19 latach wyniszczającej ją fizycznie i psychicznie angielskiej niewoli. Jej syn, Jakub wychowany został na przeciwnika matki, którą obwiniano o śmierć jego ojca.

Maria I Stuart, królowa Szkotów

Maria I Stuart, królowa Szkotów

Źródło:  wikimedia

Egzekucja Marii I, królowej Szkotów:

8 lutego 1587 roku odbyła się egzekucja Marii I Stuart. Monarchini przebaczyła swoim katom. Jej ostatnie słowa brzmiały: „In manus Tuas, Domine, commendo spiritum meum” („W ręce Twoje , Panie, powierzam ducha mojego”). Kat odciął głowę dopiero za trzecim podejściem. Próbując pokazać tłumowi odciętą głowę oprawca złapał ją za włosy, ale była to peruka i włosy zostały w jego rękach, a sama głowa potoczyła się po deskach. Spod halki Marii wyskoczył mały pies, który nie chciał opuścić swojej pani. Elżbieta I udała zaskoczoną, a winą za śmierć swej kuzynki obarczyła swoich doradców. Davisona wtrąciła nawet do Tower.  Bulla papieża św. Piusa V, a później potwierdzona przez Sykstusa V uznawała Elżbietę za uzurpatorkę i nakładała na nią ekskomunikę, a Marię uznając za prawowita królową. Ostatecznie królową Szkotów pochowano w Opactwie Westminsterskim. Władca Szkocji i jedyny syn Marii, Jakub I Stuart w 1603 roku został następcą Elżbiety I na tronie Anglii.

Dziedzictwo:

Postać królowej Szkotów stała się inspiracją dla wielu artystów i twórców. Przedstawię część z nich. Maria Bogucka przedstawiła szczegółową biografię królowej w książce pt. „Maria Stuart”, zaś Juliusz Słowacki stworzył dramat historyczny pod tym samym tytułem. Vivian Pickles zagrała Stuart w miniserialu „Królowa Elżbieta” z 1971. Tego samego roku Vanessa Redgrave zagrała tytułową rolę w filmie „Mary, Queen of Scots”.  Postać królowej Szkocji pojawia się także w 2007 roku w filmie „Elisabeth: Złoty Wiek” z Samanthą Morton, a reżyserem jest Shekhar Kapur. Zaś w 2005 roku Barbara Flynn zagrała monarchinię w miniserialu „Elizabeth I” w reżyserii Toma Hoppera. Charlotte Winner wystąpiła jako Maria I w miniserialu „The Virgin Queen” również w 2005 roku w reżyserii Coky Giedroyc. W planach jest także film w reżyserii Susanne Bier – „Mary Queen of Scots” z Saoirse Ronan w roli głównej. W większości są to filmy o Elżbiecie Tudor….

Sceny filmowe z egzekucji europejskich koronowanych głów: Anny Boleyn, Katarzyny Howard, Jane Grey, Marii Stuart, Karola I Stuarta, Ludwika XVI, Marii Antoniny i Mikołaja II Romanowa.

 Zakończenie:  Dla Szkotów jest to bardzo ważna postać. Maria została zabita z inicjatywy angielskiego władcy, choć była Szkotką. Miała tragiczne życie. Nie mogła polegać nawet na rodzinie – jej własna kuzynka, czy przyrodni brat chcieli się jej pozbyć. To Elżbieta I Wielka wyszła zwycięsko z rywalizacji. Stworzył się mit męczennicy, którą zabito w protestanckiej niewoli.

Źródła: Internet (m.in. www.anne-boleyn.com), własna wiedza

Teksty piszę sama. Nie jestem polonistką i za jakiekolwiek błędy, przepraszam:)

Co Wy zrobilibyście na miejscu Elżbiety I?

autor: Mil@

4. Cesare Borgia – bezwzględny polityk, idealny „Książę”…

 

Cezar Borgia – Altobello Melone

Źródło:  http://www.thefullwiki.org/Cesare_Borgia

  Cesare Borgia urodził się 13 września 1475 roku w Rzymie jako najstarszy syn kardynała Rodrigo Borgi i Vannozzy Cattanei. Miał także dwóch rodzonych młodszych braci: Juana i Joffrego oraz siostrę Lukrecję. Był kardynałem (przez pewien czas), dowódcą wojsk papieskich, księciem Romanii.

Jak rozpoczęła się kariera Cesare?

   Cesare został przeznaczony przez ojca do kariery duchownego, choć posiadał talenty wojskowe i przywódcze. Najpierw został biskupem Pampeluny. W 1492 roku konklawe (przekupione!) wybrało papieżem Rodrigo Borgię, który przyjął imię Aleksandra VI. Ojciec Święty uczynił swojego najstarszego syna arcybiskupem Walencji, a następnie w 1493 roku kardynałem (Cesare miał 18 lat!).

Cesare zabił Juana?

   Juan stanął na czele papieskiej armii. Cesare zazdrościł młodszemu bratu, który był faworyzowany przez ojca. Juan został zamordowany w nocy z 14 na 15 czerwca 1487 roku. Jego zmasakrowane ciało znaleziono pływające w Tybrze parę dni później. Miał 21 lat. Pieniądze w sakiewce nie zostały jednak ukradzione. Zatem odpada motyw rabunkowy. Oskarżenia padły na Cesare, który nie przepadał za bratem. Oskarżali go m.in. żona Juana czy książę Ferarry, Giovanni Alberto Della Pigna. Czy Cesare Borgia był zdolny do bratobójstwa? Wiadomo, że miał na sumieniu wiele przestępstw i morderstw. Na pewno odniósł ze śmierci brata same korzyści, gdyż ojciec pozwolił zrzucić mu sutannę i zostać dowódcą wojsk papieskich.  O zabójstwo Juana podejrzewano także ród Sforzów, wrogów Borgiów. Zleceniodawcą mógł być kardynał i wicekanclerz Ascanio Sforza, który pokłócił się z młodszym papieskim synem tuż przed jego śmiercią. W tym czasie największymi przeciwnikami Borgiów byli jednak Orsinni, z którymi walczył Aleksander VI. Jednak co by im dała śmierć Juana, słabego dowódcy, więc małego zagrożenia? Może chcieli ukarać Aleksandra VI, zabijając jego ukochanego syna? Borgiowie mieli jednak wielu wrogów…. Chyba nigdy nie dowiemy się prawdy…

Cesare zabił męża siostry,  Alfonsa d’Aragona?

   W 1498 roku odbył się ślub Lukrecji Borgi z Alfonso d’Aragon, synem króla Neapolu. Później nastąpiło zbliżenie Rzymu do Francji skierowane przeciwko Mediolanowi, który zaś był w sojuszy z Neapolem. Alfonso uciekł nawet z Rzymu, jednak na swoje nieszczęście wrócił. Cezar Borgia chciał całkowitego zerwania przymierza z Neapolem na rzecz stosunków z Francją. W 1500 roku doszło do dwóch zamachów na Alfonsa. Pierwszy (nieudany) mogła zlecić rodzina Orsinnich. Ten drugi był wykonany przez zaufanego współpracownika Cesara – Micheletto, który udusił Alfonsa. Przyczyną miał być zamach Alfonsa na życie Cesare. Mąż Lukrecji myślał, że Cesare chce go zabić. Ponoć Alfonso strzelał do szwagra z kuszy. Prawdopodobnie Aleksander VI wiedział kto zabił zięcia, jednak nigdy tego nie zdradził (mógł także być w spisku)… Lukrecja pogrążyła się w żalu, a Rzym miał sojusz z Francją….

Cesare Borgia, czyli „Książę” Niccolò Machiavellego.

   To właśnie najstarszy syn papieża Aleksandra VI był pierwowzorem słynnej renesansowej książki „Książę” Niccolò Machiavellego. Opisuje ona zasady funkcjonowania państwa. Na jej podstawie powstała doktryna - makiawelizm.  Mówi ona, że najważniejszym celem w polityce jest racja państwa. Aby ją osiągnąć można korzystać z wszelkich dostępnych środków (np. z podstępu i okrucieństwa). Władca powinien wywoływać lęk. Właśnie takim bezwzględnym politykiem był Cesare. Nie stronił on od okrucieństwa w imię interesów rodziny (jako tako państwa swojego nie miał). Niektórzy przypisują mu chęć zjednoczenia Italii… „Cel uświęca środki”

   Po śmierci Aleksandra VI w 1503 roku rodzina Borgiów nie miała już takiego znaczenia, Cesare musiał uciekać z Rzymu. Zginął 12 marca 1507 roku w bitwie pod Vianą.

Zakończenie:  Podkreślam, że Borgiowie żyli w renesansie i nie różnili się od innych rodów Italii (jak Sforzów czy Orsinnich). Trudno jest jednoznacznie ocenić politykę i osobę Cesara Borgi. Ciągle istnieje wiele legend na jego temat, które trudno oddzielić od prawdy…

Powstało wiele filmów i seriali o rodzie Borgiów. Najsłynniejszy to serial ShowTime pokazywany na HBO„The Borgias”. Mało w nim prawdy historycznej, ale dobrze się go ogląda :)

Źródła: Internet, National Geographic, własna wiedza

Teksty piszę sama. Nie jestem polonistką i za jakiekolwiek błędy, przepraszam:)

Co wy o tym myślicie?