14. Narcyza Żmichowska – prekursorka polskiego feminizmu…

Narcyza Żmichowska

Narcyza Żmichowska

Źródło: bialczynski.files.wordpress.com

  Narcyza Żmichowska (ps. Gabryella) urodziła się 4 marca 1819 w Warszawie w zubożałej rodzinie ziemiańskiej jako córka Wiktorii z Kiedrzyńskich i Jana Żmichowskiego. Matka zmarła parę dni po urodzeniu córki. Miała rodzeństwo m.in. brata Erazma. Poetka, pisarka, nauczycielka, feministka.

Młodość. Wielki talent. Guwernantka:

    Wcześnie osierocona przez matkę wychowywała się u krewnych na Podlasiu. Jako niezamężna kobieta z warstwy, aby sama utrzymać się miała praktycznie do wyboru: zostać guwernantką lub pisarką. W 1833 roku ukończyła Instytut Guwernantek w Warszawie, gdzie jej nauczycielką była Klementyna z Tańskich Hoffmanowa. W 1838 roku została nauczycielką i wychowawczynią dzieci w rodzinie Zamoyskich, z którymi wyjechała na krótko do Francji. W Paryżu uzupełniła swoje wykształcenie oraz spotkała swojego brata Erazma, emigranta po powstaniu listopadowym. Znajdując się pod wpływem demokratycznych poglądów barta została zwolniona przez Zamoyskich. Prze krotki czas mieszkała u brata we Francji.

Entuzjastki, czyli początek polskiego feminizmu:

   W 1839 powróciła do Warszawy, gdzie blisko związała się z gronem młodych pisarzy, z którego wyłoniła się późniejsza grupa tzw. Entuzjastek (m.in. Anna z Sokołowskich Skimborowiczowa, Kazimiera Ziemięcka z Jaczewskich, Bibianna Moraczewska czy Paulina Zbyszewska z którą miały łączyć Żmichowską także stosunki prywatne…) – były pierwszą wyraźnie wyodrębnioną grupą feministyczną w Polsce. Domagały się większej swobody obyczajowej dla Polek, poszanowania ich wkładu w walkę narodowowyzwoleńczą, równości, a zarazem szacunku dla kobiecej różnicy. Promowały nowoczesną edukację i ideę kobiecej niezależności ekonomicznej. Do grupy należeli także mężczyźni tzw. Entuzjaści: Edward Dembowski czy Hipolit Skimborowicz. Entuzjastki były odważnymi, wręcz wyzwolonymi kobietami jak na tamte czasy. W pismach Żmichowskiej dominuje pogląd, że emancypacja kobiet niemożliwa jest bez emancypacji całego narodu. Patriotyzm pozwala na osiągniecie wspólnego dobra i przezwyciężenie egoizmu.

Narcyza Żmichowska

Narcyza Żmichowska

Źródło: wikimedia.org

Działalność konspiracyjna:

   Dla Entuzjastek ważną rolę odgrywała zakonspirowana działalność polityczna (między innymi kontakty z Towarzystwem Demokratycznym Polskim). Związku z tym Żmichowską dotknęły represje carskie – w latach 1849-52 więziono ją w Lublinie pod zarzutem udziału w antypaństwowym spisku. Z upływem lat z romantyczki stała się pozytywistką. Nie była już zwolenniczką wybuchu powstania styczniowego (lata 1863-64), ale niosła pomoc uwięzionym i skazanym po jego upadku. W latach 1863-1874 mieszkała na wsi u rodziny.

Drugie dno:

   Narcyza pozostawiła po sobie bogatą korespondencję. Pisała głownie z kobietami m. in. z Wanda Żeleńską z Grabowskich, która była jej uczennicą (Żeleńska nazwała swojego trzeciego syna Edward Narcyz). Drugi z synów Wandy, Tadeusz Boy-Żeleński (słynny tłumacz, także o nim pojawi się wpis) wydał niepublikowane listy Żmichowskiej i badał jej twórczość. Badacze wskazują na tendencje lesbijskie autorki.

 Dzieła:

  • „Poganka” (1846 rok) -  najbardziej znane dzieło;  jest portretem Entuzjastek, ich programu;  cechująca się przenikliwością psychologiczną i umiejętnością wyrażania najistotniejszych problemów epoki w sposób obiektywny;  badacz Żmichowskiej, Mann stwierdził, że jest to zaszyfrowana autobiografia autorki
  • „Książka pamiątek”
  • „Dwoiste życie”
  • „Czy to powieść?”
  • „Ścieżki przez życie”
  • „Biała róża”
  • „Wolne chwile Gabryelli”
  • „Wykład nauk przeznaczonych do pomocy w domowym wychowaniu panien”
  • „Pewność”

Nawiązywała do romantyzmu, jednak po upływie czasu opowiadała się za ideologią pozytywistyczną.

Zmarła 25 grudnia w 1876 roku w Warszawie. Została pochowana na Cmentarzu Powązkowskim w Warszawie.

Zakończenie:  Narcyza Żmichowska walczyła o prawa kobiet i ich równość. My kobiety mamy co zawdzięczać takim jak Ona. Jest jedną z twórczyń polskiego feminizmu. Miała silny charakter i charyzmę, które starała się przekazać swoim uczennicom. Pokazywała innym kobietom co one maja robić, by kontynuować jej dzieło. Zawdzięczamy Narcyzie także liczne dzieła literackie, które po sobie pozostawiła. Szkoda, że jest kompletnie zapomniana….

Źródła: Internet (m.in.pisarki.wikia.com/wiki, www.feminoteka.pl), własna wiedza

Teksty piszę sama. Nie jestem polonistką i za jakiekolwiek błędy, przepraszam:)

Czy uważacie, że za mało mówi się o historii feminizmu?

autor: Mil@

——————————————————

Zapraszam do polubienia fanpage’u bloga:


https://www.facebook.com/ludzietworzaswiat.mila

——————————————————

12. Oskar Kolberg – kompozytor stał się etnografem…

   

 Źródło:  www.nina.gov.pl/

   Oskar (wł. Henryk Oskar) Kolberg, herbu Kołobrzeg urodził się 22 lutego 1814 roku w Przysusze, w powiecie opoczyńskim, dziś leżącym w województwie mazowieckim. Jego matką była Karolina Fryderyka de Mercoeur, która pochodziła ze spolonizowanej szlacheckiej rodziny francuskich emigrantów. Ojciec Juliusz Kolberg, kartograf i geodeta pochodził z Prus. Z jego czwórki rodzeństwa wieku dorosłego dożyli dwaj bracia: starszy Wilhelm (inżynier i kartograf) oraz młodszy Antoni (malarz).

Dzieciństwo, znajomość z…

  Kilka lat po narodzinach syna Oskara, Juliusz Kolberg został powołany na stanowisko profesora Katedry geodezji, miernictwa i topografii założonego 19 listopada 1816 roku Uniwersytetu Warszawskiego. Przeprowadził się, więc wraz z rodziną w 1817 roku do Warszawy. Zamieszkali w oficynie Pałacu Kazimierzowskiego. Żyli w środowisku intelektualnym i artystycznym. Rodzina Kolbergów miała za sąsiadów: Kazimierza Brodzińskiego (poeta epoki sentymentalizmu, wykładał literaturę) oraz Mikołaja Szopena (guwernera i nauczyciela języka francuskiego). Syn Mikołaja, Fryderyk już wtedy był  cenionym pianistą. Zapewne miało to ogromny wpływ na młodego Oskara. Zwłaszcza jego starszy brat, Wilhelm przyjaźnił się z młodym wirtuozem. Duże znaczenie dla Oskara miała także jego ukochana mamka, a później piastunka Zuzka, która pochodziła z sandomierskiej wsi. Śpiewała mu ludowe kołysanki, które przyszły etnograf pamiętał przez całe życie. U chłopca dostrzeżono zamiłowanie i talent do muzyki, więc od 1824 roku pobierał dodatkowe lekcje w tym kierunku. Dzięki takim wybitnym nauczycielom jak m. in.: Józef Elsner (uczył m. in. Fryderyka Chopina) czy Ignacy Feliks Dobrzyński (kompozytor, dyrygent), w wieku 19 lat Oskar doskonale władał fortepianem.

 

 Źródło: www.polskieradio.pl

Okres późniejszy – zwrot ku atnografii

   Lata 1930-31 nie były szczęśliwe dla młodego Kolberga. Wybuchło i upadło powstanie listopadowe, w 1930 roku Fryderyk Chopin wyjeżdża, a w 1931 umiera Juliusz Kolberg. Lata 1934-36 spędził na naukach w Berlinie u jednych z najsłynniejszych wówczas nauczycieli Karla Friedricha Girschnera i Karla Friedricha Rungenhagena. Po powrocie do Warszawy pracował jako nauczyciel muzyki. Początkowo wiązał swoją przyszłość z karierą kompozytorską. Pod koniec lat 30. w czasie wypraw w gronie przyjaciół (m.in. Józefa Konopki, Ignacego Marcelego Komorowskiego, Cypriana Kamila Norwida, Wojciecha Gersona), notował pieśni i melodie ludowe we wsiach z okolic Warszawy. W latach 1842-45 został wydany w pięciu zeszytach pierwszy zbiór Kolberga – „Pieśni ludu polskiego”. W roku 1857 wydał „Pieśni ludu polskiego”, zawierające ponad 400 ballad i tyle samo melodii tanecznych. W 1865 roku zaczął zbierać informacje także z innych dziedzin życia ludu polskiego. W tym samym roku ukazała się pierwsza część jego dzieła Lud. Jego zwyczaje, sposób życia, mowa, podania, przysłowia, obrzędy, gusła, zabawy, pieśni, muzyka i tańce. Seria I. Sandomierskie.”  W latach 1845-61 utrzymywał się z pracy księgowego i mógł oddawać się swej pasji. Tak rozpoczęła się owocna przygoda Oskara Kolberga z etnografią. Sytuacja polityczna (upadek powstania styczniowego w 1864 roku) i pożremy ze zdobyciem dofinansowania w zaborze rosyjskim skłoniły Kolberga do opuszczenia Warszawy w 1871 roku. Zamieszkał pod Krakowem, w zaborze austriackim, gdzie ludność polska posiadała autonomię. W 1873 roku Kolberg został członkiem korespondentem Akademii Umiejętności, a następnie przewodniczącym Sekcji Etnologicznej Komisji Antropologicznej Akademii. Zmarł 3 czerwca 1890 roku, a pochowany został na Cmentarzu Rakowickim w Krakowie. Pozostawił po sobie dziedzictwo, które zajmuje wysokie miejsce w polskiej etnografii. Dzięki niemu, możemy poznać dawne życie i zwyczaje polskiego ludu, w którym przez kilkaset lat drzemała słowiańska jeszcze spuścizna, a której pozostałości ciągle są wśród nas.

Dziedzictwo

   Oskar Kolber działał w epoce romantyzmu, która czerpała właśnie kultury ludowej, folkloru. Nastąpił zwrot. Odeszło się od propagowanego przez oświecenie racjonalizmu, kultu wiedzy na rzecz uczuć, serca. Romantyzm to czas buntu przeciw istniejącym kanonom. Dzieło Oskara Kolberga „Lud. Jego zwyczaje, sposób życia, mowa, podania, przysłowia, obrzędy, gusła, zabawy, pieśni, muzyka i tańce” doczekało się kilkudziesięciu tomów (m. in. „Krakowskie”, „Przemyskie”, „Śląsk”, „Pomorze”, „Podole”, „Pokucie”, „Litwa”, „Przysłowia”). Nie wszystkie jednak zostały do dnia dzisiejszego wydane. Są skarbnicą wiedzy na temat polskiej kultury ludowej. Jego dzieła są ewenementem nie tylko na polska skale, ale także światową.

Źródło: www.dialektologia.uw.edu.pl

Rok 2014 – Rokiem Oskara Kolberga

   6 grudnia 2013 roku Sejm Rzeczypospolitej Polskiej przyjął uchwałę uznającą rok 2014 Rokiem Oskara Kolberga. Uzasadnienie decyzji: „Dorobek naukowo-badawczy Oskara Kolberga dokumentujący kulturę ludową XIX wieku jest imponujący ze względu na wszechstronny zakres jego zainteresowań kulturą ludu oraz geografię badań, obejmującą Polskę przedrozbiorową i obszary ludowych kultur Ukrainy, Białorusi, Litwy, Śląska, Słowian Południowych, Łużyczan, Czechów i Słowaków”.

Warto wspomnieć, że z przeprowadzonego przez CBOS w grudniu 2013 roku badania, w którym zapytano Polaków z czego znany jest Oskar Kolberg, tylko 8,2 proc. badanych znało odpowiedź. Mam nadzieje, że Rok Kolberga pomoże w rozpowszechnianiu jego osoby, bo zdecydowanie na to zasłużył.

Zakończenie:  Oskar Kolberg zasłużył się polskiej nauce. Nie miał on takiego szczęścia jak inny intelektualiści i artyści. Wiedzą o nim tylko nieliczni. Warto rozpowszechnić jego postać i sięgnąć do jego dzieł, pewnie o których niewielu słyszało, a warto.

 

Bibliografia:

  1. Kolberg Oskar, Przemyskie, red. Julian Krzyżanowski, Warszawa 1964

Netografia:

  1. Małgorzata Kosińska, Oskar Kolberg (Henryk Oskar Kolberg); dostępne przez:  http://culture.pl/pl/tworca/oskar-kolberg (31.07.2014)
  2. Rok Oskara Kolberga. Kronikarz pieśni, jakiego nie znał świat; dostępne przez:  http://www.polskieradio.pl/7/178/Artykul/1029982,Rok-Oskara-Kolberga-Kronikarz-piesni-jakiego-nie-znal-swiat (31.07.2014)
  3. Biografia; dostępne przez:  http://www.oskarkolberg.pl/page.php/1/show/16/ (31.07.2014)
  4. Inauguracja Roku Oskara Kolberga; dostępne przez:  http://www.mkidn.gov.pl/pages/posts/inauguracja-roku-oskara-kolberga-4480.php (31.07.2014)

Teksty piszę sama. Nie jestem polonistką i za jakiekolwiek błędy, przepraszam:)

Słyszeliście o Oskarze Kolbergu? Znacie innych polskich etnografów, etnologów i antropologów kulturowych?

autor: Mil@

——————————————————

Zapraszam do polubienia fanpage’u bloga:



https://www.facebook.com/ludzietworzaswiat.mila

——————————————————

8. Artur Grottger – czyli Wielki Zapomniany polski malarz…

Artur Grottger

Artur Grottger

Źródło:   wikipedia.pl

   Artur Grottger urodził się 11 grudnia 1837 roku w Ottyniowicach na Podolu (dziś Ukraina) jako syn Krystyny Blahao de Chodietow, pochodzenia chorwackiego oraz Jana Józefa Grottgera, malarza z wykształcenia, uczestnika powstania listopadowego. Ukończył Szkołę Sztuk Pięknych w Krakowie oraz Akademię Sztuk Pięknych w Wiedniu. Malarz, rysownik, portrecista, ilustrator.

Cechy malarstwa Artura Grottgera:

   Jego dzieła maja głęboko patriotyczną i martyrologiczną wymowę. Tematyka malarstwa Grottgera łączy estetyczne normy akademizmu z romantyczną uczuciowością i realistycznym odtworzeniem szczegółów przedstawionych zdarzeń, obejmuje kompozycje historyczne, sceny rodzajowe i portrety. Idealizował postacie ludzkie. Pozostałe cechy to silny światłocień, teatralność gestów. Artur Grottger był daltonistą – nie rozpoznawał barwy czerwonej, więc używał głównie różnych odcieni brązu. Później zajął się głównie czarno-białym rysunkiem.

"Przejście przez granice"

„Przejście przez granice” – Artur Grottger

Źródło:   pinakoteka.zascianek.pl

Najważniejsze dzieła Artura Grottgera:

   Autor następujących cyklów rysunkowych:

  • Warszawa I (1861) – Muzeum Narodowe we Wrocławiu
  • Warszawa II (1862) – Victoria and Albert Museum w Londynie
  • Polonia (1863) – Muzeum Sztuk Pięknych w Budapeszcie – przedstawiających sceny z powstania styczniowego
  • Lituania (1864-66) – Muzeum Narodowe w Krakowie – przedstawia sceny z powstania styczniowego
  • Wojna (1866-67) – Muzeum Narodowe we Wrocławiu

Obrazy o tematyce historycznej – m. in. Ucieczka Henryka Walezego z Polski”  czy Modlitwa konfederatów barskich przed bitwą pod Lanckoroną”. Liczne portrety – m. in. Portret hrabianki Thun„  czy  „Portret dziewczynki”.  Inne obrazy związane z powstaniem styczniowym : m.in. „Pożegnanie powstańca”  czy  „Powitanie powstańca”.

"Polonia"  -  Artur Grottger

„Polonia” – Artur Grottger

Źródło:   pinakoteka.zascianek.pl

    Artur Grottger chorował na gruźlicę, które była przyczyną jego wczesnej śmierci  13 grudnia 1867 roku (miał tylko 30 lat!) w Amélie-les-Bains-Palalda we Francji, gdzie przebywał w uzdrowisku. Jego zwłoki sprowadziła do Lwowa 4 lipca 1868 roku jego narzeczona Wanda Monné, z którą nie zdążył się ożenić. Pochowany został we Lwowie na cmentarzu Łyczakowskim.

"Pożegnanie powstańca"  -  Artur Grottger

„Pożegnanie powstańca” – Artur Grottger

Źródło:   pinakoteka.zascianek.pl

Zakończenie:  Artur Grottger jest przykładem człowieka, który realizował swoją pasję i rozwijał talent mimo barier zdrowotnych – daltonizm i gruźlica. Wielu ludzi by się poddało, ale nie Grottger.  Tak wybitny i utalentowany człowiek, przyjaciel Jana Matejki odszedł z tego świata bardzo szybko. Może gdyby śmierć nie zabrała Go tak wcześnie byłby znany tak jak Matejko? Tego nie dowiemy się nigdy…. Jest on Wielkim Zapomnianym. Pozostawił po sobie, jednak przepiękne obrazy, które do dziś możemy oglądać.

Źródła: Internet (m.in. lwow.com.pl), własna wiedza

Teksty piszę sama. Nie jestem polonistką i za jakiekolwiek błędy, przepraszam:)

Znacie jakiś innych polskich wybitnych, ale zapomnianych malarzy?

autor: Mil@